Türkiye kripto varlık kullanımı açısından dünyanın önde gelen ülkelerindendir. Yapılan araştırmalara göre ülkede bu varlıkları duymayan kalmamış, nüfusun yaklaşık dörtte biri bu varlıklarla işlem yapmıştır[i]. Kullanımı gittikçe yaygınlaştığı görülen bu varlıklar genellikle spekülasyon amacıyla kullanılmaktadır. İstisnaen akıllı sözleşmelerin çalıştırılmasında ve dijital oyunlarda kullanılanları da mevcuttur.
Orijinal amacı aracıları ortadan kaldırarak tıpkı nakit para gibi doğrudan ödeme yapma imkanı sağlamak olan Bitcoin ve diğer kripto varlıklar için bunlara özgü aracılar ortaya çıkmıştır. Doğrudan blokzincire bağlanarak kripto varlık alım-satım-gönderim yapma hususunda yeterli teknik bilgiye sahip olmayanlara kolaylık sağlama amacıyla ortaya çıkan kripto varlık borsaları yeni nesil bir aracı olarak karşımıza çıkmaktadır. Esasında bu aracıların ortaya çıkması devletler için talih kuşu vazifesi görmüştür. Zira orijinal yapısında blokzincir üzerinden Bitcoin ve benzerlerini kullananlar sadece şifreli bir kod ile veritabanında görünmekte gerçek kimlikleri -istisnalar hariç-bilinememektedir. Bu ise yapılan/yapılacak regülasyonların uygulanması bakımından soru işaretleri barındırmaktadır.
Şifreli yapıları sebebiyle bir dönem yasadışı faaliyetlerde kullanılan bu varlıklar zamanla daha genele yayılmış ve sınırlı arza sahip olanların değerlerindeki hızlı artış geniş halk kesimlerinin dikkatini çekmiştir[ii]. Türkiye’de de kısa yoldan zengin olma hayalleri yaygın olduğundan son derece yaygınlaşan bir spekülasyon aracı haline gelmiştir. Öyle ki kimi dönemlerde Türkiye’deki kripto varlık işlem hacmi BİST’in işlem hacmi ile kıyaslanır noktaya gelmiştir[iii]. Ülkedeki sermaye miktarı çok yüksek olmamasına rağmen Türkiye’de kurulu borsalar hacim bakımından dünyanın önde gelen borsaları haline gelmiştir[iv].
Bu kadar yaygınlaşan kullanımları sonucu bu alanın regüle edilmesi en temel beklenti olmuştur. Yakın zamanda bu varlıkların SPK kapsamında düzenlenmesi için Meclise bir kanun teklifi verilmiştir[v]. Fakat vergiye ilişkin bir hükme bu kanunda yer verilmemiştir. Prof. Dr. Ümit Süleyman Üstün’ün danışmanlığında konuyla alakalı çalıştığım doktora tezimde, bu varlıklara yönelik en doğru vergileme yönteminin “işlem vergisi” niteliğinde bir vergi olacağını vurgulamıştım. Son dönemde Hazine ve Maliye Bakanlığı’ndan gelen açıklamalar da bu yöne işaret etmektedir[vi].
Bu alanın gerek sermaye piyasası mevzuatı kapsamında regüle edilmesi gerek vergilendirilmesi olumlu adımlardır. Zira bir dönem yasadışı faaliyetlerin merkezi olan ve birçok belirsizlik barındıran bu varlıklara regülasyon sayesinde geniş kitlelere ilgi gösterebilecektir. Bu sayede ülkedeki kayıtlı sermaye birikimi açısından olumlu bir sonuç ortaya çıkabilecektir.
Getirilmesi planlanan işlem vergisini on binde bir ya da iki gibi ihmal edilebilir bir seviyede olması gerekir. Dikkate değer yükseklikte bir vergi gelirse, ayrıntılarını doktora tezimde ileri sürdüğüm üzere büyük ihtimalle çoğu kullanıcı vergi sebebiyle yurtdışı borsaları tercih ederek vergi kaçıracaktır/vergiden kaçınacaktır. Kripto varlık borsaları bu vergide vergi sorumlusu/kanuni mükellef olarak düzenlenerek kullanıcılara şekli ödev yüklenmemelidir. Getirilecek işlem vergisi dışında elde edilecek kazançlar gelir/kurumlar vergisinden istisna edilmelidir. Yine, işlem vergisi bulunduğu için karışıklıkların önüne geçilmesi adına KDV açısından da istisna düzenlemesi yapılmalıdır.
Konuya ilişkin ayrıntılı değerlendirmelerin yer aldığı kitap olarak basılan doktora tezime linkten ulaşabilirsiniz.
Kitap Adı: Mali Egemenlik Boyutuyla Blokzincir Teknolojisi, Adalet, 2023.
[i] https://www.dogrulukpayi.com/bulten/turkiye-de-kripto-para-bilinirlik-algi-ve-motivasyon
[ii] ABD’de yaklaşık on yıl önce Bitcoin üzerinden yasadışı faaliyetlere ilişkin ödemeler yapıldığı tespit edilmiş ve buna ilişkin bir örgüt yakalanmıştır. Bkz: https://www.theguardian.com/technology/2013/oct/03/bitcoin-price-silk-road-ulbricht-value
[iii] https://www.bloomberght.com/turkiye-de-kripto-para-gunluk-islem-hacmi-1-milyar-dolari-asti-2271922?page=2
[iv] https://www.dunya.com/finans/haberler/turkiye-kripto-para-borsalarinda-ilk-5te-haberi-414500
[v] https://cdn.tbmm.gov.tr/KKBSPublicFile/D28/Y2/T2/WebOnergeMetni/f581b54c-5b4b-4bce-8e34-25944f1fdee3.pdf
[vi] https://www.bloomberght.com/simsek-kripto-ve-hissede-kazanca-dayali-degil-sinirli-bir-islem-vergisi-ongoruyoruz-2354338
Vergi Hukuku Araştırma Grubu 
Yorum bırakın